Một tác phẩm nghệ thuật “phê phán xã hội”?
Không ai bắt tôi đọc cả, mà sao tôi cứ phải tự làm khổ mình với mấy tác phẩm văn học “phê phán xã hội” vậy?
Mình muốn bắt đầu từ trải nghiệm học văn thông qua các cuốn sách giáo khoa ngữ văn. Mình thấy bực, vì có lẽ như nhiều người đã biết, họ ép bạn tuân theo một khuôn khổ dưới cái danh nghĩa “phân tích” từng dòng từng đoạn từng cung bậc cảm xúc khác nhau. Nó giống như sách ngữ pháp Tiếng Anh lại biểu diễn các câu văn bằng công thức toán ấy. Nhưng còn một cái nữa mà có thể bạn không để ý, phần lớn các tác phẩm đều sẽ có một phần kiểu như thế này trong phần “Ý nghĩa”: “Lên án xã hội”.
Mình đã đọc tuyển tập của Nguyễn Công Hoan, đã đọc một số tác phẩm của Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Thạch Lam và phần lớn các tác phẩm mà mình yêu thích đều được các “nhà phân tích văn học” mổ xẻ, “bình phẩm” và phân tích dựa trên thời đại rằng “tác phẩm mang tính phản ánh và phê phán xã hội một cách sâu sắc”.
Excuse me, cái quái gì vậy?
Đầu tiên, mình xin bắt đầu bằng một truyện ngắn mà có thể nhiều người đã biết, “Lão hạc”. Có thể như bạn đã đọc ở trong SGK ngữ văn, mọi suy nghĩ hay hành động của Lão Hạc đều được “các quý ngài phân tích văn học” quy về cái nguyên nhân “do xã hội thời đó”, rồi nào là “tác phẩm lên án xã hội gay gắt” và “sự lầm than của những người dân của Việt Nam trong thế kỉ 20” bla bla. Mình cảm thấy như thế nào sau khi đọc Lão Hạc, với tâm thế vứt hết toàn bộ cái đống phân tích ngớ ngẩn đấy ra sọt rác? Tuyệt phẩm!
Có mấy ai thực sự quan tâm đến cách Lão Hạc quan tâm đến cậu vàng thế nào không? Tình bạn tuyệt đẹp đấy có được người ta coi như một hy vọng cho tình người và mối quan hệ tuyệt đẹp giữa vật nuôi và người chủ không?
Tại sao lão lại bán cậu Vàng? Có thể là do Lão Hạc không còn khả năng nuôi nó nữa, hay Lão Hạc muốn để dành tiền cho cậu con trai, hoặc đơn giản là vì, đối với Lão, Lão muốn nó được sống một cuộc sống tốt hơn trong nhà của một địa chủ thì sao. Trong truyện cũng đâu có bảo là thằng Mực và thằng Xiên muốn làm thịt cậu vàng đâu?
Có thực sự là Lão Hạc tự tử vì Lão Hạc quan tâm đến con của mình không? Một phần. Liệu có phải do cảm giác tội lỗi vì đã bán đi người bạn duy nhất đã cùng lão trải qua những năm tháng tuổi già của mình, cũng như cảm giác mất đi cái ý nghĩa và niềm vui sống duy nhất còn sót lại thì sao?
Chẳng ai biết cả, và mình cũng vậy. Đối với mình, Lão Hạc mang lại cho mình một dòng chảy cảm xúc bất ổn (?), từ cuộc sống hàng ngày với anh bạn vàng, cho đến cảm xúc giằng xé khi phải bán vàng đi, cho đến một cái chết bi ai của một người cha, một người bạn già đã lỡ bán đi chính người bạn của mình. Đau lắm man.
Bài học rút ra từ cái đống này là gì? Đọc dựa trên cảm xúc và trải nghiệm của bạn. Đừng quan tâm đến mấy cái phân tích. Mà thực ra, nếu nghĩ một cách khách quan, “các nhà phân tích văn học” đang cố ép cái góc nhìn của họ lên người đọc.
Mình không thích đọc thơ của Hồ Xuân Hương, vì mình chả hiểu gì, cũng tương tự như Truyền Kì Mạn Lục, Truyện Kiều hay mấy cái truyện Lục Vân Tiên gì đó, đọc chán ẻ. Đơn giản là mình không thấy hợp, chứ không phải là mình muốn chê họ viết tệ. Sao tác phẩm suốt ngày than phận vậy bà Hương? Sao từ tác phẩm tình đẹp như tranh lại thành truyện tình củm 3 xu vậy hả ngài Du, ngài có để ý đến cảm xúc của Thúy Vân không vậy? (Đoạn này hình như hơi chê). Những tác phẩm này đều được “các nhà phân tích” đánh giá cao, rồi còn cho Truyện Kiều là một kiệt tác văn học trong nước.
Xàm đôi lời về cách đọc của cá nhân mà bạn có thể tham khảo
Phần lớn những tác phẩm mà cá nhân mình thấy hay thường: